Periyodik kontrol, işyerinde kullanılan iş ekipmanlarının belirli aralıklarla, yetkili kişilerce muayene edilerek güvenli çalışır durumda olduğunun belgelenmesidir. Kapsamı ve yöntemi İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ile belirlenir; yönetmeliğin ekinde hangi ekipmanın hangi ölçütlere göre kontrol edileceği ayrı ayrı sayılmıştır. Kontrolün yapılmamış olması, denetimde tespit edilen en yaygın eksikliklerden biridir ve kaza sonrasında kusur değerlendirmesini doğrudan etkiler.
Periyodik kontrole tabi ekipmanlar
Yönetmeliğin ekinde periyodik kontrole tabi ekipmanlar gruplar halinde sayılır. Aşağıdaki tablo, işyerlerinde en sık karşılaşılan kalemleri uygulamadaki gruplandırmayla özetlemektedir:
| Grup | Kapsamdaki başlıca ekipmanlar |
|---|---|
| Basınçlı kap ve tesisatlar | Buhar kazanı, kalorifer ve sıcak su kazanı, kompresör, hava tankı, hidrofor, genleşme tankı, otoklav, boyler, sıvılaştırılmış gaz tankları, kriyojenik tanklar, basınçlı hava boru hatları |
| Kaldırma ve iletme ekipmanları | Köprülü ve portal vinç, mobil vinç, kule vinç, caraskal, forklift, transpalet, istif makinesi, araç kaldırma lifti, yük ve insan asansörü, yürüyen merdiven, konveyör, sapan, zincir, çelik halat ve kanca gibi kaldırma aksesuarları |
| Tesisatlar | Elektrik tesisatı, topraklama tesisatı, yıldırımdan korunma tesisatı, katodik koruma, jeneratör, transformatör, akümülatör, yangın algılama ve söndürme tesisatı, havalandırma tesisatı, patlayıcı ortamdaki elektrik tesisatı |
| Tezgâhlar ve yapı ekipmanları | Pres, giyotin makas, torna ve freze tezgâhları, enjeksiyon makineleri, ahşap işleme makineleri, yapı iskeleleri ve taşınabilir merdivenler |
Liste işyerine göre daralır ya da genişler. Bir tekstil atölyesinde kompresör ve elektrik tesisatı yeterliyken, bir inşaat şantiyesinde kule vinç, kaldırma aksesuarları ve iskele kontrolleri de eklenir. İskele ve merdiven kontrollerinin ayrıntısı için merdiven ve iskele periyodik kontrolü sayfamıza bakabilirsiniz.
Kontrolleri kimler yapabilir
Periyodik kontroller, ekipmanın türüne göre belirlenmiş meslek gruplarınca yapılır. Bu bir yetki meselesidir; işletmenin bakım personelinin ya da ekipmanı satan firmanın verdiği her belge periyodik kontrol raporu yerine geçmez.
- Basınçlı kaplar ile kaldırma ve iletme ekipmanları: makine mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler, makine tekniker ve yüksek teknikerleri.
- Elektrik ve elektrik kaynaklı tesisatlar: elektrik mühendisleri, elektrik eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler, elektrik tekniker ve yüksek teknikerleri.
- Yapı iskeleleri: inşaat veya makine mühendisleri ile ilgili alanın teknik öğretmen ve teknikerleri.
Teknik öğretmen, tekniker ve yüksek teknikerlerin hangi ekipmanda kontrol yapabileceği yönetmelikte ayrıca sınırlandırılmıştır. Bu nedenle raporu düzenleyen kişinin yalnızca unvanı değil, o ekipman için yetkili olup olmadığı da doğrulanmalıdır. Kontrolü yapacak kişinin, Bakanlıkça oluşturulan periyodik kontrol kayıt programına kaydolarak kayıt numarası alması gerekir; rapor bu numara ile düzenlenir.
Kontrol aralığı ve rapor
Periyodik kontrol ile bakım birbirinin yerine geçmez. Bakım, ekipmanın çalışır kalmasını hedefleyen rutin bir faaliyettir; periyodik kontrol ise ekipmanın güvenlik açısından uygun olup olmadığını bağımsız biçimde tespit eder. Bakım kayıtları düzenli tutulan bir işyerinde bile periyodik kontrol yükümlülüğü ortadan kalkmaz.
Aralık her ekipman için aynı değildir. Kontrol periyodu öncelikle ekipmanın ilgili standardına ve imalatçının belirlediği şartlara göre saptanır; bunlarda bir süre öngörülmemişse yönetmelik ekinde belirtilen süre uygulanır. Ekipmanın arıza vermesi, büyük bakımdan geçmesi, yer değiştirmesi veya uzun süre kullanılmadan bekletilmesi hallerinde süre beklenmeden kontrol tekrarlanır. Raporda ekipmanın tanıtıcı bilgileri, uygulanan test ve ölçüm değerleri, tespit edilen uygunsuzluklar, sonuç ve kontrolü yapan kişinin bilgileri yer alır. Raporlar işyerinde saklanır, denetimlerde yetkililere sunulur ve periyodik kontroller dosyasında toplu olarak izlenir.
Uygunsuzluk çıkarsa ne yapılır
Rapor bir belge değil, bir iş listesidir. Tespit edilen uygunsuzluk giderilinceye kadar ekipmanın kullanımı sınırlandırılır ya da durdurulur; giderme işlemi tamamlandığında kontrol yenilenir. Çıkan bulgular aynı zamanda risk değerlendirmesi dokümanına işlenir ve gerekiyorsa çalışan eğitimleri güncellenir. Bu takibin işyerinde kimin üzerinde olduğu genellikle iş güvenliği uzmanlığı hizmeti kapsamında netleştirilir.
Bize Ulaşın
İş Sağlığı ve Güvenliği Periyodik Kontroller Listesi
- Telefon
- +90 (212) 438 7558
- +90 545 485 90 72
- E-posta
- info@generalosgb.com