İş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin süresi tek bir rakamla ifade edilemez; işyerinin tehlike sınıfına, çalışanın yaptığı işe ve eğitimin türüne göre değişir. Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, temel eğitim için asgari bir süre belirler ve bu süre az tehlikeli sınıftan çok tehlikeli sınıfa doğru kademeli olarak artar. Aynı eğitim, çok tehlikeli sınıftaki bir metal işleme atölyesinde, az tehlikeli sınıftaki bir büroya göre daha uzun sürer.

Eğitim süresini belirleyen unsurlar

İşyerinin tehlike sınıfı

Süreyi belirleyen ilk ölçüt tehlike sınıfıdır. İşyerinin hangi sınıfa girdiği, faaliyet konusuna karşılık gelen NACE koduna göre belirlenir; işverenin tercihine bırakılmış bir konu değildir. Sınıf yükseldikçe hem tek seferde verilecek eğitimin asgari süresi hem de içeriğin kapsamı genişler. Kendi işyerinizin sınıfını doğrulamak için tehlike sınıfları listesi üzerinden faaliyet kodunuzu kontrol etmeniz gerekir.

Çalışanın görevi ve maruz kaldığı riskler

Aynı işyerinde çalışan iki kişi aynı sürede eğitim almayabilir. Kaynak yapan, yüksekte çalışan, kimyasal madde ile temas eden ya da forklift kullanan bir çalışanın eğitimi, kendi işine özgü konular eklendiği için uzar. Yönetmelik asgari süreyi verir; işin gerçek riski daha fazlasını gerektiriyorsa süre genişletilir.

Eğitimin türü

Temel İSG eğitimi ile özel nitelikli eğitimler ayrı planlanır ve ayrı belgelendirilir. Yüksekte çalışma, ilk yardımcı, yangın söndürme ekibi ya da iş ekipmanı kullanımı gibi başlıklar kendi mevzuatına tabidir. Temel eğitim içinde işlenen ilk yardım konusu, sertifikalı ilk yardımcı eğitiminin yerine geçmez; aynı şekilde yangın başlığının anlatılmış olması söndürme ekibinde görevlendirilen çalışanın eğitimini karşılamaz. Bu eğitimlerin kapsamını İSG eğitimleri sayfamızdan inceleyebilirsiniz.

Temel eğitimde hangi konular işlenir

Süre, işlenecek konu listesinden bağımsız düşünülemez. Yönetmelik eğitim konularını üç grupta toplar ve toplam süre bu grupların işyerine göre ağırlıklandırılmasıyla planlanır:

Genel konular: çalışma mevzuatı, çalışanların yasal hak ve sorumlulukları, işyeri temizliği ve düzeni, iş kazası ve meslek hastalığından doğan hukuki sonuçlar.
Sağlık konuları: meslek hastalıklarının sebepleri, hastalıktan korunma ilkeleri, biyolojik ve psikososyal risk etmenleri, ilk yardım.
Teknik konular: kimyasal, fiziksel ve ergonomik risk etmenleri, elle kaldırma ve taşıma, parlama ve patlama, yangın ve yangından korunma, iş ekipmanlarının güvenli kullanımı, elektrik tehlikeleri, güvenlik ve sağlık işaretleri, kişisel koruyucu donanım kullanımı, acil durum planları, tahliye ve kurtarma.

Bu başlıkların tamamı işlenmeden eğitim tamamlanmış sayılmaz. İçeriğin daraltılması, süreyi kısaltmanın değil eğitimi geçersiz kılmanın yoludur. Temel iş güvenliği eğitimi planlanırken konu listesi işyerinin gerçek faaliyetiyle eşleştirilir.

Eğitim ne sıklıkla tekrarlanır

Eğitim bir kez alınıp dosyaya kaldırılan bir yükümlülük değildir. Yenileme aralığı da tehlike sınıfına bağlıdır ve sınıf yükseldikçe kısalır; çok tehlikeli işyerlerinde tekrar en sık, az tehlikeli işyerlerinde en seyrek yapılır. Aralık dolmadan da eğitimin tekrarlanması gereken durumlar vardır:

Çalışanın iş değiştirmesi veya yeni bir iş ekipmanının devreye alınması
Üretim yönteminde ya da çalışma ortamında değişiklik olması
İş kazası veya meslek hastalığı yaşanması
Çalışanın uzun süre işten uzak kaldıktan sonra işe dönmesi

Bu hallerde yenileme eğitiminin süresi, değişikliğin kapsamına göre belirlenir. Yalnızca yeni bir ekipman devreye alınmışsa eğitim o ekipmanın güvenli kullanımıyla sınırlı tutulabilir; üretim yöntemi bütünüyle değişmişse temel eğitimin yeniden verilmesi gerekir. Kararı, işyerini tanıyan iş güvenliği uzmanı ile işyeri hekimi birlikte verir.

Süre hesabında gözden kaçan noktalar

Eğitimde geçen süre çalışma süresinden sayılır ve eğitimin maliyeti çalışana yansıtılamaz. Eğitim, işe başlamadan önce tamamlanmalıdır; işbaşı yaptıktan sonra sıraya alınan bir eğitim yükümlülüğü karşılamaz. Katılım tutanağı, konu listesi ve eğitimi veren kişinin belgesi denetimde istenen kayıtlardır; süre doğru olsa bile kayıt eksikse eğitim ispatlanamaz. Vardiyalı çalışan işyerlerinde üretimi durdurmadan planlama yapabilmek için mobil eğitim düzenlemesi tercih edilebilir.