İş Kazasından İSG Uzmanı Ne Kadar Sorumludur?

İş güvenliği uzmanının iş kazasındaki sorumluluğu, mevzuatın kendisine verdiği görevin sınırlarıyla belirlenir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu uzmanı işyerinde rehberlik eden, tehlikeleri tespit eden ve alınması gereken önlemleri işverene bildiren kişi olarak tanımlar. Önlemi hayata geçirme, bütçe ayırma ve üretimi buna göre düzenleme yükümlülüğü ise işverene aittir. Kaza sonrasında sorulan soru da bu ayrım üzerinden ilerler: uzman görmesi gereken tehlikeyi görmüş ve usulüne uygun biçimde bildirmiş midir?

Uzmanın görevi tespit ve öneridir, uygulama değildir

Bir iş güvenliği uzmanı işyerinde makine satın alamaz, üretim planını değiştiremez, personel çıkaramaz. Yaptığı iş; çalışma ortamını incelemek, tehlikeleri ve bunlara karşı alınacak tedbirleri belirlemek, eğitim ve tatbikatları planlamak, kayıtları düzenli tutmaktır. Dolayısıyla uzmanın kusuru, önlemin uygulanmamış olmasında değil, tehlikeyi tespit etmemesinde veya tespit ettiği hâlde gereğini yapmamasında aranır.

Bu ayrım kusuru tamamen ortadan kaldırmaz. Sahada açıkça görülebilen, mesleki bilgiyle kolayca fark edilmesi gereken bir tehlikenin risk değerlendirmesi belgesine hiç girmemiş olması, uzmanı doğrudan tartışmanın içine çeker.

Yazılı bildirim yükümlülüğü belirleyicidir

Mevzuat, uzmanın tespit ettiği eksiklikleri işverene yazılı olarak bildirmesini ister. Bu bildirim tespit ve öneri defterine veya işyerinde kullanılan kayıt sistemine tarih ve imzayla işlenir. Eksikliğin hayati tehlike doğuracak nitelikte olması hâlinde ise uzmanın bunu işverene bildirmesi ve gereği yapılmadığında Bakanlığa iletmesi beklenir.

Ceza ve tazminat dosyalarında en çok fark yaratan unsur budur. Bildirimini yazılı hâle getirmiş bir uzmanın dosyadaki konumu ile sözlü uyarı yaptığını söyleyen uzmanın konumu aynı değildir. Kayıt yoksa, tehlikenin fark edilmediği kabul edilir.

Sorumluluğu daraltan ve genişleten etkenler

Kusur değerlendirmesinde uzmanın somut çalışma koşulları da dikkate alınır. Öne çıkan başlıklar şunlardır:

• Görevlendirmenin başlangıç tarihi: göreve başlamadan önceki döneme ait bir ihmalden uzman sorumlu tutulmaz, ancak devraldığı işyerindeki mevcut eksiklikleri makul bir sürede tespit etmesi beklenir
• İşyerinde fiilen bulunması gereken süre ve bu sürenin kayıtlarla doğrulanabilir olması
• İşyerinin tehlike sınıfı ile yürütülen işin niteliği
• Kazanın uzmanın bilgisi dışında yapılan bir iş, geçici bir görev ya da habersiz bir yöntem değişikliği sırasında meydana gelip gelmediği
• Uzmanın daha önce aynı konuda yazılı uyarı yapıp yapmadığı ve uyarının takibi

Sözleşme kapsamı dışındaki bölümler, alt işverene ait ekipler veya uzmana hiç bildirilmemiş bir üretim alanı da bu değerlendirmenin parçasıdır.

Çalışanın talimata aykırı davranışı ise uzmanı tek başına aklamaz. Burada bakılan, o davranışın öngörülebilir olup olmadığı; eğitimin, gözetimin ve uyarı işaretlerinin bu davranışı önleyecek biçimde kurgulanıp kurgulanmadığıdır. Yalnızca çalışanın dikkatsizliğine dayanan bir savunma, kayıtlarla desteklenmediğinde karşılık bulmaz.

Mesleki sonuçlar ceza dosyasından ayrıdır

İş güvenliği uzmanı için sorumluluk yalnızca yargılamayla sınırlı değildir. Ağır sonuçlu kazalarda kusurun yargı kararıyla sabit hâle gelmesi durumunda uzmanın iş güvenliği uzmanlığı belgesine yönelik idari işlemler de gündeme gelebilir. Bu nedenle uzmanın kendi kayıt disiplini, hem çalışanın güvenliği hem de mesleki geleceği bakımından önem taşır.

Hem işvereni hem uzmanı koruyan çalışma düzeni

Uygulamada en sağlıklı yöntem, uzmanın tespitlerinin yazıya dökülmesi, her tespite bir sorumlu ile termin tarihi verilmesi ve kapanmayan maddelerin bir sonraki denetimde yeniden kayda alınmasıdır. Eğitimlerin planlanıp temel iş güvenliği eğitimi kayıtlarının imzalı olarak saklanması da aynı bütünün parçasıdır. Bu düzen kurulduğunda kaza riski azalır, kaza yaşandığında ise tarafların kim ne yaptı sorusuna verecek net bir cevabı olur. General OSGB, OSGB hizmeti kapsamında görevlendirdiği uzmanların bu kayıt düzenini işyerinde kurmasını esas alır.