COVID19 Nedeniyle Uzaktan Çalışma, İşveren Yükümlülüğü

COVID-19 salgını sırasında yaygınlaşan uzaktan çalışma, işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu çalışanı işyerinin fiziki sınırlarıyla değil, iş ilişkisiyle tanımlar. Çalışan evden bağlandığında da işveren; bilgilendirme, eğitim, sağlık gözetimi ve gerekli önlemleri alma sorumluluğunu taşımaya devam eder.

Uzaktan çalışmanın yazılı çerçevesi

Uzaktan çalışma, Uzaktan Çalışma Yönetmeliği ile düzenlenmiştir. Yönetmelik uzaktan çalışmanın iş sözleşmesinde yazılı olarak kurulmasını; işin yapılacağı yerin, çalışma sürelerinin, iletişim yönteminin ve ekipman ile giderlerin nasıl karşılanacağının belirlenmesini öngörür. Aynı düzenlemede işverenin, çalışanı işin niteliğine göre iş sağlığı ve güvenliği önlemleri hakkında bilgilendirmesi, gerekli eğitimi vermesi, sağlık gözetimini sağlaması ve alınması gereken tedbirleri uygulaması gerektiği belirtilir.

Yönetmelikte, mevzuatta belirtilen zorlayıcı nedenlerin varlığı hâlinde işyerinin tamamında veya bir bölümünde uzaktan çalışmaya geçilmesi için çalışanın talebinin ya da onayının aranmayacağı da düzenlenmiştir. Salgın döneminde toplu geçişlerin dayanağı bu hüküm oldu; ancak geçişin kendiliğinden yapılması, sözleşme ve bilgilendirme yükümlülüğünü ortadan kaldırmadı.

Uygulamada birçok işyerinde bu çerçeve atlandı; iş fiilen eve taşındı ancak sözleşme, ekipman ve önlem tarafı kâğıt üzerinde eski hâlinde kaldı. Denetim ya da bir uyuşmazlık durumunda bakılan da bu yazılı iz oldu.

Risk değerlendirmesi evi de kapsar mı

Uzaktan çalışma düzenine geçildiğinde işyerinin risk değerlendirmesi güncellenir. Çalışma yöntemindeki değişiklik, mevcut raporun yenilenmesini gerektiren durumlardan biridir. Değerlendirmenin uzaktan çalışmayı ilgilendiren bölümü genellikle şu başlıklarda toplanır:

• Ekranlı araçlarla uzun süreli çalışmanın göz, boyun ve bel üzerindeki etkileri
• Masa, sandalye, ekran yüksekliği ve aydınlatmadan kaynaklanan ergonomik zorlanmalar
• Kullanılan elektrikli ekipmanın ve prizlerin güvenliği
• Çalışma ve dinlenme sürelerinin belirsizleşmesinden doğan psikososyal riskler
• Yalnız çalışma sırasında ortaya çıkabilecek acil durumlarda haberleşme

Bu risklerin bir bölümü işverenin evde denetleyemeyeceği unsurlara bağlıdır. Bu durumda yükümlülük, çalışanı yazılı olarak bilgilendirmek, uygun ekipmanı sağlamak ve güvenli çalışma kurallarını öğretmek biçiminde yerine getirilir.

Ekranlı araçlarla çalışma ve ergonomi

Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik, ekran karşısında geçen sürenin ara dinlenmelerle bölünmesini ve çalışma düzeninin göz sağlığı gözetilerek kurulmasını öngörür. Uzaktan çalışanın oturma düzeni, ekranın göz hizasında olması, klavye ve farenin bileği zorlamayacak konumda bulunması gibi başlıklar eğitimin içeriğine alınır. Bu bilgilendirme, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi tarafından uzaktan da yapılabilir.

Sağlık gözetimi ve salgın önlemleri

Uzaktan çalışanın işe giriş ve periyodik muayeneleri yükümlülüğü sürer; muayeneler ertelenmez, uygun bir takvimle planlanır. Salgın döneminde işyeri hekimliği hizmetinin kapsamına bilgilendirme, temaslı takibi, işe dönüş değerlendirmesi ve kronik hastalığı bulunan çalışanların ayrı ele alınması da girdi.

İşyerinde fiilen çalışmaya devam eden ekipler için ise havalandırma, temizlik sıklığı, ortak kullanım alanlarının düzenlenmesi, çalışma alanı yerleşiminin seyreltilmesi ve kişisel hijyen kurallarının anlatılması temel önlemler oldu. Gıda üretimi gibi hijyenin mevzuatla düzenlendiği sektörlerde bu başlık ayrıca hijyen eğitimi ile desteklenir.

Uzaktan çalışmada iş kazası ve kayıt düzeni

Uzaktan çalışan bir personelin işi nedeniyle uğradığı olay da iş kazası olarak değerlendirilebilir; bildirim ve kayıt yükümlülüğü ortadan kalkmaz. Salgın hastalığa yakalanmanın iş kazası ya da meslek hastalığı sayılıp sayılmayacağı ise olayın oluş biçimine ve yetkili kurumların değerlendirmesine bağlıdır; peşinen kesin bir sonuç söylenemez.

Bu belirsizlik, kayıt düzenini daha da önemli hâle getirir. Uzaktan çalışma sözleşmesi, verilen bilgilendirme ve eğitimlerin tutanakları, teslim edilen ekipman listesi ve sağlık gözetimi kayıtları birlikte saklanır. Bu dosyanın kurulması ve güncel tutulması, OSGB hizmeti kapsamında görevlendirilen uzman ve hekimle birlikte yürütülebilir.